داوود هرميداسباوند* اعلاميه جهاني حقوق بشر و كنوانسيونهاي چهارگانه ژنو راجع به زندانيان جنگي اعم از جنگ بين كشورها و درگيريهاي داخلي و همچنين پروتكل 1977 مجموعه تعهدهايي هستند كه كشورها درباره زندانيها دارند. براساس اين كنوانسيونها مدت بازداشت بايد كوتاه و حداكثر 48 ساعت باشد و در اين زمان زنداني بايد تفهيم اتهام شده و حق گرفتن وكيل داشته باشد. زنداني همچنين حق برخورداري از محاكمه عادلانه و علني را دارد و در صورت اثبات اتهام، بايد مجازاتي مطابق با جرم براي او در نظر گرفته شود. اين قوانين و كنوانسيونهاي بينالمللي تعهدي كلي براي همه كشورهاست و بر همين مبنا در هر جامعه «اصل بر برائت است» و حتي به دلايل امنيتي هم هيچكس حق ندارد يك زنداني را بدون تفهيم اتهام و رعايت اصول حقوق بشري در شرايط دشوار نگه دارد. هنگامي كه بحث عدم رعايت حقوق بشر در زندان گوانتاناما مطرح شد، اعتراضهاي گستردهاي در آمريكا در واكنش به عدم رعايت حقوق زندانيان به خصوص افرادي كه در عمليات نظامي دستگير شده بودند، شكل گرفت. با اين همه، برخي از كشورها كه در ظاهر نظامي مردمسالار به نظر ميرسند و حتي به اعلاميه جهاني حقوق بشر و كنوانسيونهايي كه درباره رعايت حقوق بشر مانند منع شكنجه و رفع تبعيضات نژادي ملحق شدهاند، به سادگي اين تعهدات را ناديده ميگيرند. اين مساله متاسفانه به وفور در اين كشورها مشاهده ميشود و اين كشورها برخوردهاي خشن و غيرانساني با شهروندانشان دارند. در اسراييل نيز اين مساله در موارد متعددي مشاهده شده است. مانند جنايات اين رژيم در نوار غزه كه حتي با واكنش كميسيون ويژه سازمان ملل مواجه شد و آن اقدامات را جنايت عليه بشريت خواند. از نظر اعلاميه جهاني حقوق بشر و ساير كنوانسيونهاي مشابه، كشورها ملزم هستند به دقت ضوابط انساني را رعايت كنند و عدم اجراي اين مسايل نقض تعهدات و مسووليتهاي بينالمللي محسوب ميشود. مورد «خضر عدنان» زنداني فلسطيني نمونه بارز نقض حقوق بشر است. او بدون رعايت ضوابط بينالمللي و حتي قوانين داخلي اسراييل مدت مديدي را بدون تفهيم اتهام در زندان سپري كرده است. در سالهاي اخير در مورد راهزنان دريايي نيز قوانين حقوق بينالملل و حقوق بشر رعايت ميشود. بنابراين رژيم اسراييل در برخوردش با زندانيان فلسطيني حتي حقوقي را كه جامعه جهاني براي راهزنان در نظر گرفته رعايت نميكند. اين شرايط به حدي غيرقابل تحمل شده است كه فردي مانند خضر عدنان از بيش از دو ماه اعتصاب غذا كرده و براي اعتراض به وضعيت خود حتي تا پاي مرگ هم پيش ميرود. اين مساله هم به جامعه جهاني نشان ميدهد كه تا چه حد با او برخوردهاي غيرانساني شده و هم به فلسطينيها نشان ميدهد كه با توجه به تلاش براي تشكيل كشور فلسطيني و توافقهاي مختلفي كه در اين زمينه صورت گرفته، هنوز معضل بزرگي مانند حقوق زندانيان وجود دارد. بازتاب بينالمللي اين قضيه تا حدي است كه فشارهاي بينالمللي به اسراييل، دستكم باعث بهبود شرايط ساير زندانيان فلسطيني در بند اسراييل خواهد شد و شايد اعتصاب غذاي خضرعدنان به تنهايي بتواند مظلوميت فلسطينيها را به جهانيان نشان دهد. اعتصاب غذا نوعي اعتراض انساني در برابر اجحاف و عدم رعايت انسانيت يك زنداني است.
نظرات